Torens bouwen

Mens en Techniek

5x 120g A4 en plakband

Ruimtewandeling

Ook dit jaar verkies ik het extra hoofdstuk over 'Ons Heelal' boven het laatste reguliere hoofdstuk (over de Bouw van Stoffen). De meerderheid van de leerlingen vindt dit (terecht!) het mooiste en interessantste onderwerp van het jaar. Naast basiskennis over onze aarde, de maan, de zon en de planeten en de melkweg komen heel veel zaken uit vorige hoofdstukken weer voorbij - met voor mij als docent de belangrijkste: snelheid, afstand en tijd, waar we in de derde - na de vakantie - ook weer mee beginnen.

Onderdeel van de lessenserie is een wandeling buiten de school om het gevoel voor grootte, afstanden en ook leegte goed mee te kunnen geven. We beginnen bij de zon en eindigen bij Uranus. Neptunus laat ik wel zien, maar is vaak al te ver lopen (net over de ringweg). Proxima Centauri ligt op deze schaal overigens in Peru.
Bij slecht weer blijven we binnen en gebruik ik Celestia.

(Doodzonde trouwens dat het Infoversum als 3D-heelalprojectietheater al weer ter ziele is gegaan.) 

Begrippenkaart

Het heelal leent zich daar natuurlijk goed voor:

Ik heb geprobeerd of leerlingen zelf een aantal begrippen konden sorteren: dit pakte goed uit. Ze hadden de vrije hand om hoofdonderwerpen te kiezen.

Nog te verbeteren:

• het uitknippen duurde me te lang. In te veel groepjes geen schaar voorhanden...
• lijmen?
• eventueel per groepje één hoofdonderwerp - zoek de bijbehorende begrippen...
• dit was een introductieles: wat weten jij en je groepsleden allemaal al? Kan ook afsluitend...

Buigen - niet barsten

Even voor de duidelijkheid: het latje zit horizontaal ingeklemd. Geslaagd proefje. Volgende jaren nog beter, want aan de hand van dit materiaal hebben de TOA en ik een iets andere - maar natuurlijk veel betere - opstelling met ander materialen gekozen.

Unster v.s. elastiek

Krachten meten; elastische vervorming: qua onderwerpen kan ik dit practicum wel aan elkaar breien, maar eerlijk gezegd is het niet-lineair uitrekken van een elastiek meer een leuke bijkomstigheid dan dat het aan een lesdoel bijdraagt. Enfin: de leerlingen meten met een unster en gaan de meting verwerken in een grafiek: dat vind ik lesdoel genoeg. Daarbij zijn ze altijd erg ijverig en enthousiast, dus we houden dit practicum er mooi in.

Simulaties elektriciteit

Deze week zijn er P.O.'s (praktische opdrachten) in de bovenbouw - en dus is veel apparatuur niet beschikbaar. (Net als de toa's).

Geen nood: de leerlingen uit de 2e klassen hebben al ervaring met de fysieke apparatuur en dus kan er nu mooi verder geëxperimenteerd worden op de computer.

De gebruikte simulaties zijn die van de Phet (DC-kit) en die van Crocodile Clips.

Met die van de Phet kan de leerling proberen welke materialen geleiden en welke isoleren. Een verslagje van de opdracht en de uitkomsten kan in enkele regels in een Word-document.

Ik heb de leerlingen meteen laten zien hoe je een schermafdruk maakt en in Word plakt. Dit gaat op de laptops nét iets moeilijker omdat er naast de Control- (Ctrl) en de PrintScreen-toets (PrtSc) óók de toets voor speciale functies (Fn) gebruikt moet worden.

Met de simulatie van Crocodile konden de leerlingen redelijk vrij experimenteren.
Ik heb ze aangeraden om de schema's die tot nu toe in hun schrift staan na te bouwen, maar dat ze ook zelf nieuwe schakelingen mochten bedenken. Een schermafdrukje en de uitleg van de werking komt dan weer in dat Word-bestand. Het uiteindelijke doel was om de hotelschakeling van opgave 60 na te bouwen en daarmee de vragen van deze opgave te beantwoorden.

De lessen (één les, maar meerdere keren gegeven) pakten goed uit. De minpunten: er zijn in deze volle klassen eigenlijk net te weinig fatsoenlijk werkende computers. Daardoor moesten sommige leerlingen samenwerken op één computer. Ook het inloggen duurt soms eeuwen.

Dat sommige leerlingen 'vast' komen te zitten wordt als bijna vanzelf door klasgenoten opgelost. Het voordeel van (bijna) iedereen achter een eigen computer is dat er geen wegduik-gedrag voorkomt. Veel leerlingen maken ergens kortsluiting. Heel leerzaam natuurlijk - en meteen hét grote voordeel van simulaties.

De leerlingen konden aan het eind van de les zelf goed aangeven wat ze geleerd hadden: het gebruik van programma's om natuurkunde te simuleren; het verschil tussen geleiders en isolatoren; hoe je kortsluitingen kunt voorkomen en opheffen; dat je lampjes hebt die het niet altijd doen (ledjes!) en hoe een hotelschakeling werkt.

Groepsopdracht E=Pxt

Naar aanleiding van de paragraaf over elektrische energie en vermogen én na de meterkastopdracht, een afsluitende groepsopdracht:

Maak met je groep een poster met een uitwerking van de totale gestegen jaarlijkse kosten na de aanschaf van de digiborden in onze school. De lamp in een beamer heeft een vermogen van 500 Watt, de bijbehorende apparatuur, zoals de aangesloten PC, 350 Watt. Gebruik jullie kennis van de meterkastopdracht en de huiswerkopgaven van de afgelopen paragraaf. 

Jullie bedenken zelf wat er verder uitgezocht moet worden en verdelen zelf de verschillende taken in de groep. Als jullie iets niet weten overleg je in je groep en maken jullie een redelijke schatting. Ieder groepslid moet de poster toe kunnen lichten en de poster moet 10 minuten voor het eind van deze les ingeleverd worden. Succes!

Nog meer duistere praktijken

Best wel vermoeiend, 6 uren achter elkaar practica in een verduisterd lokaal. Maar het was de moeite waard. En ik hoefde maar één keer de 7 gordijnen te laten zakken.

De tweede klassen onderzochten de verschillende lichtbundels en schaduwen.

De derde klassen - voor het eerst dit jaar met de optica in de weer - onderzochten de vergroting.

In the dark

Deze week met de 2H's hun eerste practicum in het verduisterde lokaal. Doel: omgaan met de apparatuur en een eerste practicum (hoek van inval is hoek van terugkaatsing).

Belangrijk om te beginnen bij het eind: hoe wil ik de opticadozen terug. Verder zetten de leerlingen het nummer van de doos bovenaan hun uitwerkblad.

Kookboekpracticum - maar daar ben ik niet rouwig om. De groepjes die echt snel klaar waren hebben ook nog een proefje met 'schaduw' gedaan.

Practica planning

Zo. Ik krijg het druk.

Klassieker

Klasse(n)opstelling

Er zit elk jaar wel een te dynamische klas bij. En als je de namen nog niet kent - en je ook nog eens in een afwijkend lokaal (4x2 breed, 4 diep) zit, dan zitten ze al snel op niet zo handige plaatsen. Maar nu heb ik de oplossing gevonden voor elke keer dat geschuif met leerlingen: de klassenopstelling bij binnenkomst op het digibord. Dat signaal was duidelijk genoeg. Er werd wel wat gezucht bij binnenkomst, maar iedereen zat meteen op de goede plaats. Dat lijkt me ook wel wat voor lokaal 045, waar zes ronde tafels met elk 5 krukken er om heen staan...

Autootje op helling

De opdracht op het bord.  Voelt onnatuurlijk voor de kids: het diagram met de hoogte horizontaal en de afstand verticaal. 

De volgende keer zet ik de antennes op de autootjes en dan met 0 tm 4 moeren. Massa tegen afstand.

...Maar dan herhaal ik de opgedane kennis over de schuifmaat niet...

Meten en structureren (2)

Wederom zonder instructie (het was gisteren een erg lange dag) een 2H met de lego-autootjes aan het werk gezet. Met een iets slimmere woordkeus in de opdracht werd er een stuk rustiger gewerkt dan in de klas van afgelopen woensdag. Ze wisten beter wat er van hen verwacht werd.

Die klas van afgelopen woensdag mocht vandaag oogsten: de leerlingen werden gehusseld en de schriften gewisseld. 'Kun je er wijs uit worden wat de ander heeft gedaan? Hoe lag de helling? Waar op de auto werd gemeten? Kun je de verschillende metingen terugvinden? Hoe kan het handiger?

Na het tekenen (ik bedoel: schetsen!) en de tabellen kwamen we bij de grafiek. (Prezi)

Dat is uiteindelijk toch een beetje moeilijker dan bij wiskunde. Ik moet nog wel een makkelijker te begrijpen omschrijving maken over het kiezen van de stapgrootte op de assen. Ik houd het voorlopig nog op '...stappen van 1, 2 of 5. Of 10. Of 200. Of 0,05....' Ze begrijpen de strekking wel, maar ik wil graag een aantekening geven die gewoon in één keer duidelijkheid schept.

Meten en structureren

Zonder practicumvoorschrift (door een uitgelopen mentor-ouderavond) een 2H aan het meten gezet.

Wat is het verband tussen de start-hoogte en de afstand die een autootje aflegt? Met als leerdoel: structuur aanbrengen in je meetresultaten en vervolgens (volgende les) hoe maak je daarbij een fatsoenlijke grafiek. Vandaag fouten maken, volgende keer er van leren.

Toch ook nog een paar jochies flink aan het legoën verdorie.

Tekenen en schetsen

Dit jaar verplicht: ruitjesschrift.

In het kader van (en dat verzon ik ter plekke, maar klinkt mij en hen plausibel in de oren:) het feit dat de jeugd van tegenwoordig de godganse dag met beelden bestookt wordt en zij zijn dus min of meer per definitie beelddenkers zijn. Daarom zullen zij veel steun hebben aan beelden bij natuurkunde. Het plaatje bij het praatje, zeg maar. Vanaf nu dus meer grafieken, tekeningen en schetsen.

Daarom opgenomen in de eerste opdracht 2e klas: maak een schets van de schuifmaat en geef daar de belangrijke dingen in aan. Daarom opgenomen in de eerste les 3e klas: s-t- en v-t-diagrammen.

Vervelende voorvoegsels

In 2H vandaag een proef-SO gegeven over voorvoegsels. Basisschoolstof - op 4 vragen met mega, giga en micro na. Paniek! Hoe reken je mH om naar H? Tja, ik had dat uitgelegd aan de hand van het trappetje vanaf de kg. Die g, had ik uitgelegd, kun je door allerlei andere letters vervangen.

Het voorbeeld met de hoofdletter X was goed begrepen, dat had ik gecontroleerd. Maar ja, een H, dat is wat anders dan een X natuurlijk. Toch nog maar even op het bord gezet tijdens het SO: mH naar H, daar zou je voor de herkenbaarheid voorzichtig over de H's wel eens een g-tje kunnen zetten....

Daar werd het natuurlijk een stuk makkelijker van.

Toetsen innemen, weer uitdelen, nakijkblad erbij, nakijken, cijfer berekenen: wauw!
Eén voldoende. Een vijfeneenhalf. 12 kinderen met maar 1 of 2 goed. Van de 28 vragen welteverstaan. Ik ga me maar eens ernstig zorgen te maken. En de ouders meenemen in dat proces.

Klein en groot

Als aanvulling op het ophalen van rekenen met voorvoegsels (en het introduceren van micro, Mega en Giga) een 2H-klas vergast op een stuk frontale college aan de hand van The Scale Of The Universe (http://htwins.net/scale2/).

De link vanzelfsprekend ter beschikking gesteld via It's Learning.

Overigens hebben een paar leerlingen al met de site mogen stoeien als verdieping na het snel succesvol afronden van de Schuifmaat opdracht.

Schuifmaat

Doel: precies leren meten. Meten met een schuifmaat is niet in het boek beschreven. Later dit jaar te gebruiken bij bepaling dichtheid.

Thuis kan verder geoefend worden met een applet (physlet) - te vinden via It's.
(http://home.wxs.nl/~ouwer273/schuifmaat.htm)

Te verbeteren: het groepje van 4 leek weinig toegevoegde waarde te hebben: tweetallen werkt beter. Voordeel: als iemand uit het groepje goed kan meten, kan deze de anderen controleren.